Μετά το παράθυρο που άνοιξε στην Αντικαπνιστική Νομοθεσία η απελευθέρωση και νόμιμη πώληση προϊόντων καπνού στις Υπεραγορές Τροφίμων το 2012, με το Νόμο 4093 (όπου επιτράπηκε η τοποθέτηση προϊόντων καπνού σε κλειστές προθήκες οι οποίες θα βρίσκονται εντός του καταστήματος και μετά το χώρο των ταμείων), έρχεται μόλις πριν από δύο (2) έτη ο Ν. 4254/ 2014 (ΦΕΚ 85 Τ΄Α), (που με την εφαρμογή της διάταξης της Υποπαραγράφου ΣΤ.1 σχετικά με την Άρση των Περιορισμών στην Διάθεση προϊόντων καπνού), να δώσει την δυνατότητα και σε πολλές ακόμη Κατηγορίες επιχειρήσεων υγειονομικού ενδιαφέροντος να προσθέσουν την πώληση προϊόντων καπνού εντός των Καταστημάτων τους - όπου παράλληλα όμως συνεχίζει να ισχύει η απαγόρευση της κατανάλωσης εντός των χώρων αυτών.
Φαίνεται πως για ακόμη μια φορά ισχύει το απόλυτο παράλογο και για αυτές τις δραστηριότητες λόγω του ότι, από τη μία δίνεται η δυνατότητα στους επιχειρηματίες χώρων υγειονομικού ενδιαφέροντος να πωλούν τσιγάρα εντός των καταστημάτων τους και από την άλλη, δεν τους επιτρέπεται να γίνεται κατανάλωση στους χώρους αυτούς.
Να επισημάνουμε επίσης ότι στους χώρους πώλησης προϊόντων καπνού πρέπει να αναρτάται σε εμφανές σημείο ένδειξη σχετικά με την απαγόρευση πώλησης προϊόντων καπνού σε ανηλίκους.
Από το 2010 σύμφωνα με το Νόμο 3868/2010 όπως γνωρίζουμε απαγορεύεται το κάπνισμα και η κατανάλωση προϊόντων καπνού στους εσωτερικούς χώρους όλων των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος και ιδίως στα καταστήματα παρασκευής και προσφοράς φαγητών, ποτών, γλυκισμάτων (μαζικής εστίασης & αναψυχής), εξαιρουμένων των εξωτερικών τους χώρων.
Ως εσωτερικός χώρος νοείται και το αίθριο ή ο χώρος με συρόμενη ή αποσπώμενη οροφή, όπως και κάθε χώρος με σκέπαστρο και ταυτόχρονα κλεισμένος με οποιονδήποτε τρόπο περιμετρικά.
Ως Αίθριο νοείται το μη στεγασμένο τμήμα του κτιρίου που περιβάλλεται από όλες τις πλευρές του από το κτίριο ή τα όρια του οικοπέδου, στο οποίο μπορούν να έχουν ανοίγματα, χώροι κύριας χρήσης.
Ως αίθριο (σύμφωνα με τον ορισμό που δίνεται στο Νόμο 4315/2014, ΦΕΚ 269 Τ΄Α) ορίζεται επίσης και το ηλιακό αίθριο όταν αυτό περιβάλλεται από όλες τις πλευρές του από το κτίριο, στεγάζεται από κινητά διαφανή στοιχεία έμμεσου ηλιακού κέρδους και συνεισφέρει στη συνολική ενεργειακή απόδοση του κτιρίου.
Σύμφωνα με την υπ' αριθ. πρωτ.: Γ.Π. 120995/ 30-09-2010 Διευκρινιστική Εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας, οι χώροι όπου το κάπνισμα επιτρέπεται είναι οι εξής:
- Οι εξωτερικοί χώροι των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος και όλων των δημόσιων και ιδιωτικών χώρων, που είναι ανοιχτοί περιμετρικά από δύο τουλάχιστον πλευρές.
- Οι εξωτερικοί χώροι των καταστημάτων και των κτιρίων που έχουν ομπρέλες ή σκίαστρα – τέντες.
- Τα μπαλκόνια και οι ταράτσες των κτιρίων.
- Οι χώροι οι οποίοι είναι περιμετρικά κλειστοί, αλλά δεν διαθέτουν οροφή.
- Το αίθριο των κτιρίων και καταστημάτων, που είναι ανοικτό (χωρίς στέγαστρο οποιασδήποτε μορφής).
Τι ισχύει πραγματικά από τις Διατάξεις τις Αντικαπνιστικής Νομοθεσίας;
Απαγορεύεται λοιπόν (βάσει του Νόμου 3730/ 2008) :
- Η πώληση προϊόντων καπνού σε ανηλίκους και από ανηλίκους.
- Η κατασκευή, προβολή, εμπορία και πώληση αντικειμένων που έχουν την εξωτερική μορφή προϊόντων καπνού, καθώς και το ηλεκτρονικό τσιγάρο (εκτός της περίπτωσης έγκρισης αυτού με βάση την Κ.Υ.Α. περί προϋποθέσεων και διαδικασίας για τη χορήγηση της έγκρισης).
- Η πώληση προϊόντων καπνού από μηχανήματα αυτόματης πώλησης, καθώς και η πώληση μεμονωμένων σιγαρέτων ή σιγαρέτων σε συσκευασία μικρότερη των είκοσι τεμαχίων.
- Η δωρεάν διανομή προϊόντων καπνού.
Αρμόδιες Αρχές για τον έλεγχο εφαρμογής του Νόμου 3868/2010 καθώς και για τον έλεγχο εφαρμογής της κείμενης νομοθεσίας κοινοτικής και εθνικής, τη βεβαίωση των παραβάσεων και την επιβολή κυρώσεων, είναι οι Υγειονομικές Υπηρεσίες των Οργανισμών Περιφερειακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄ και Β΄ βαθμού, η Δημοτική Αστυνομία, καθώς και οι λιμενικές αρχές στην περιοχή της ευθύνης τους.
Η ΚΥΑ 104720 (ΦΕΚ 1315 Τ Β') 25-10-2010 ορίζει ότι τα όργανα ελέγχου πρέπει να συντάσσουν μηνιαίες εκθέσεις, οι οποίες θα περιλαμβάνουν αναλυτικά στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα των ελέγχων από τις αρμόδιες Αρχές και τη διαπίστωση των παραβάσεων, όπως την ημερομηνία της εκάστοτε παράβασης, τα στοιχεία ταυτότητας του παραβαίνοντος και τα στοιχεία της επιχείρησης, όταν η παράβαση αφορά κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος, το Α.Φ.Μ. και την ΔΟΥ του παραβαίνοντος, τον αύξων αριθμό της Πράξης Επιβολής Προστίμου κτλ.
Οι εκθέσεις πρέπει να διαβιβάζονται αντίστοιχα στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Οικονομικών και στην αρμόδια για την αδειοδότηση των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος Υπηρεσία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε να ελέγχονται τυχόν επαναλαμβανόμενες παραβάσεις χώρων υγειονομικού ενδιαφέροντος και να προβαίνει η υπηρεσία σε ανάκληση της άδειας λειτουργίας του καταστήματος, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Τηρείται όμως η παραπάνω προβλεπόμενη επικοινωνία μεταξύ των Αρμόδιων υπηρεσιών;
Διότι στην ίδια ΚΥΑ ορίζεται ότι προκειμένου να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικότερα το ζήτημα του ελέγχου των επαναλαμβανομένων παραβάσεων σε δημόσιους χώρους και στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος θα δημιουργηθεί πλήρες μηχανογραφημένο ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής των παραβάσεων.
Πέντε ολόκληρα χρόνια αργότερα έχει τεθεί το παραπάνω ηλεκτρονικό σύστημα σε εφαρμογή ;
Η υποχρέωση που έχουν οι υπεύθυνοι των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος είναι να εφοδιάζονται με Βιβλίο Αναφοράς του Ν. 3868/ 2010, το οποίο απαιτείται να είναι θεωρημένο από την αδειοδοτούσα Αρχή. Στο συγκεκριμένο βιβλίο καταγράφονται τυχόν παραβάσεις που διαπιστώνονται από τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Οι παραβάσεις για το Κάπνισμα στους κλειστούς ή στεγασμένους χώρους Καταστημάτων Υγειονομικού Ενδιαφέροντος σύμφωνα με την ΚΥΑ 104720 (ΦΕΚ 1315 Τ Β') 25-10-2010 ταξινομούνται ως εξής:
- Ανοχή ή μη επέμβαση του Υπευθύνου.
- Μη πραγματοποίηση συστάσεων στους παραβάτες.
- Μη λήψη μέτρων για την αποτροπή των παραβάσεων.
- Μη ανάρτηση απαγορευτικού σήματος (το οποίο θα πρέπει να τοποθετείται σε κάθε 15m2 του χώρου).
- Μη ανταπόκριση του υπευθύνου σε διαμαρτυρία για την πραγματοποίηση της παράβασης.
- Μη συνεργασία του υπευθύνου με τα αρμόδια όργανα κατά τη διεξαγωγή του ελέγχου.
Η Μη τήρηση Βιβλίου Αναφοράς του Ν. 3868/ 2010 αποτελεί παράβαση και βεβαιώνεται ως μη συνεργασία του υπευθύνου από τα αρμόδια όργανα – το ίδιο ισχύει και για την περίπτωση που δεν δηλώνεται η απώλεια του Βιβλίου Αναφοράς στην αδειοδοτούσα Αρχή.
Το ερώτημα που προκύπτει εδώ είναι το εξής: Τηρούν οι Αρμόδιες Υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αντίστοιχο αρχείο με καταγραφή της ημερομηνίας θεώρησης – αριθμού πρωτοκόλλου των σχετικών Βιβλίων Αναφοράς Καπνίσματος της κάθε επιχείρησης;
Λόγω του ότι το προβλεπόμενο ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής των παραβάσεων ακόμη δεν είναι σε εφαρμογή, δίνεται η δυνατότητα σε οποιοσδήποτε παραβάτη να μπορεί να δηλώνει απώλεια του Βιβλίου της επιχείρησης του στην Αδειοδοτούσα Αρχή και έτσι με αυτό τον τρόπο να παραμένει καθαρό το Βιβλίο του σε μεταγενέστερο έλεγχο από οποιαδήποτε Ελεγκτική Αρχή.
Να επισημάνουμε επίσης ότι:
- Το διοικητικό πρόστιμο για κάθε μία από τις παραπάνω παραβάσεις αντιστοιχεί στο ποσό των 600€ για τον επιχειρηματία και στο ποσό των 60€ για τον καπνιστή.
- Σε περίπτωση που διαπιστώνεται υποτροπή το πρόστιμο διπλασιάζεται για κάθε παράβαση σύμφωνα με το αμέσως προηγούμενο πρόστιμο που έχει επιβληθεί στην επιχείρηση. Στην τέταρτη υποτροπή το κατάστημα σφραγίζεται προσωρινά για δέκα (10) ημέρες και στην πέμπτη υποτροπή γίνεται οριστική σφράγιση του καταστήματος.
- Δίνεται η δυνατότητα επίσης στον επιχειρηματία εντός προθεσμίας δέκα (10) εργάσιμων ημερών από την επίδοση της Πράξης Επιβολής Προστίμου να διατυπώσει γραπτώς τις αντιρρήσεις του στον Προϊστάμενο της υπηρεσίας στην οποία ανήκει το όργανο το οποίο διαπίστωσε την παράβαση. Σε περίπτωση που παρέλθει άπρακτη αυτή η προθεσμία, το επιβληθέν πρόστιμο οριστικοποιείται ενώ σε περίπτωση άμεσης καταβολής του ποσού του προστίμου εντός (15) ημερών από την επίδοση, κοινοποίηση ή θυροκόλληση της Πράξης Επιβολής του, συνεπάγεται μείωση του ποσού του προστίμου κατά 50%.
- Όταν ο παραβάτης προβάλλει επαρκείς αντιρρήσεις, κατά την έγγραφη αιτιολογημένη κρίση του Προϊσταμένου της υπηρεσίας στην οποία ανήκει το όργανο το οποίο διαπίστωσε την παράβαση, το πρόστιμο μειώνεται ή ακόμη και διαγράφεται όπου θα πρέπει σε αυτή την περίπτωση να προσκομίσει το Βιβλίο Αναφοράς Καπνίσματος στην αρμόδια υπηρεσία που πραγματοποίησε τον έλεγχο ώστε τα ελεγκτικά όργανα να το ενημερώσουν σχετικά.
|
Μη συμμόρφωση |
Ύψος προστίμου |
|
Πώληση προϊόντων καπνού από και προς ανηλίκους |
1000 € |
|
Διαφήμιση και προώθηση κάθε μορφής προϊόντων καπνού (εξαιρούνται οι εσωτερικοί χώροι των σημείων πώλησης – όπου εδώ πλέον με το Ν. 4254/ 2014 δεν συμπεριλαμβάνονται μόνο τα καταστήματα αφορολογήτων ειδών, τα περίπτερα και τα καταστήματα που πωλούν αποκλειστικά προϊόντα καπνού αλλά και γενικά οποιονδήποτε ΚΥΕ) |
2000 € |
|
Δωρεάν διανομή προϊόντων καπνού |
2000 € |
|
Πώληση προϊόντων καπνού με μηχανήματα αυτόματης πώλησης ή πώληση μεμονωμένων σιγαρέτων ή σιγαρέτων σε συσκευασία μικρότερη των είκοσι (20) τεμαχίων. |
1000 € για κάθε παράβαση |
|
Μη ανάρτηση σε εμφανές σημείο στους χώρους πώλησης των προϊόντων καπνού, της ένδειξης σχετικά με την απαγόρευση πώλησης προϊόντων καπνού σε ανηλίκους |
500€ |
Κλείνοντας αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα οι καρδιακοί θάνατοι από το παθητικό κάπνισμα ανέρχονται γύρω στους 3.000 ετησίως, ενώ στις ΗΠΑ γύρω στις 60.000 περίπου το χρόνο.
Επίσης με το παθητικό κάπνισμα εισπνέονται καρκινογόνες (60 είναι πιο γνωστές), αλλά και τοξικές ουσίες που βρίσκονται στον καπνό του τσιγάρου όπου συνολικά περιέχονται περισσότερες από 4.000 χημικές ουσίες.
Οι Ασθένειες που προκαλούνται στους ενήλικες από το κάπνισμα είναι οι εξής:
- Καρδιακά νοσήματα
- Αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια
- Καρκίνος του πνεύμονα
- Καρκίνος των παραρρίνιων κόλπων
- Ψυχική εξάρτηση από τη νικοτίνη
- Παροξύνσεις άσθματος στους ενήλικες
- Ελαττωμένη πνευμονική λειτουργικότητα
- Καρκίνος του τραχήλου
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι το κάπνισμα προκαλεί :
- Το 90-95% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα.
- Το 40-45% των θανάτων από όλες τις μορφές του καρκίνου.
- Το 77-80% των θανάτων από χρόνια βρογχίτιδα και εμφύσημα.
- Το 20-25% των θανάτων από καρδιαγγειακές παθήσεις.
Η διεθνής καπνοβιομηχανία όπως αναφέρεται σε επιστημονικά άρθρα (Peto and Lopez, 1994), θα είναι υπεύθυνη για το θάνατο στα επόμενα 50 χρόνια περίπου 500.000.000 ατόμων από τον παγκόσμιο πληθυσμό, νούμερο που είναι 8 φορές μεγαλύτερο από το μέγιστο υπολογιζόμενο αριθμό νεκρών κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Δρ C. Everett Koop, αναφέρει ότι « το δικαίωμα των καπνιστών να καπνίσουν τελειώνει εκεί όπου αυτή η συμπεριφορά έχει επιπτώσεις στην υγεία και στην ευημερία των άλλων, επιπλέον είναι ευθύνη των καπνιστών να εξασφαλίσουν να μην εκτίθενται οι μη καπνιστές στον καπνό τους και στις ενδεχομένως επιβλαβείς επιπτώσεις του καπνού» (IARC, 1986).
Κεραμυδάς Δημήτρης Υγιεινολόγος MSc
Χατζημπύρου Ολυμπία Τεχνολόγος Τροφίμων MSc
